 |
 |
| สุภาษิตพระร่วง
(จากศิลาจารึกที่ผนังด้านในศาลาหน้าพระมหาเจดีย์วัดพระเชตุพน) |
| บางสมเด็จพระร่วงเจ้า | เฝ้าแผ่นภพสุโขทัย |
| มลักเห็นในอนาคต | จึงผายพจนประภาษ |
| เป็นอนุสาสนกถา | สอนคณานรชน |
| ทั่วธราดลพึงเพียร | เรียนอารุงผดุงอาตม์ |
| อย่าเคลื่อนคลาดคลาถ้อย | เมื่อน้อยให้เรียนวิชา |
| ให้หาสินเมื่อใหญ่ | อย่าใฝ่เอาทรัพย์ท่าน |
| อย่าริระร่านแก่ความ | ประพฤติตามบูรพระบอบ |
| เอาแต่ชอบเสียผิด | อย่าประกอบกิจเป็นพาล |
| อย่าอวดหาญแก่เพื่อน | เข้าเถื่อนอย่าลิ่มพร้า |
| หน้าศึกอย่านอนใจ | ไปเรือนท่านอย่านั่งนาน |
| การเรือนตนเร่งคิด | อย่านั่งชิดผู้ใหญ่ |
| อย่าใฝ่สูงให้พ้นศักดิ์ | ที่รักอย่าดูถูก |
| ปลูกไมตรีอย่ารู้ร้าง | สร้างกุศลอย่ารู้โรย |
| อย่าโดยคำคนพลอด | เข็นเรือทอดทางถนน |
| เป็นคนอย่าทำใหญ่ | ข้าคนไพร่อย่าไฟฟุน |
| คบขุนนางอย่าโหด | โทษตนผิดรำพึง |
| อย่าคะนึงถึงโทษท่าน | หว่านพืชจักเอาผล |
| เลี้ยงคนจักกินแรง | อย่าขัดแข้งผู้ใหญ่ |
| อย่าใฝ่ตนให้เกิน | เดินทางอย่าเดินเปลี่ยว |
| น้ำเชี่ยวอย่าขวางเรือ | ที่สุ้มเสือจงประหยัด |
| จงเร่งระมัดฟืนไฟ | ตนเป็นไทยอย่าคบทาส |
| อย่าประมาทท่านผู้ดี | มีสินอย่าอวดมั่ง |
| ผู้เฒ่าสั่งจงจำความ | ที่ขวากหนามอย่าเสียเกลือก |
| ทำรั้วเรือกไวกันตน | คนรักอย่าวางใจ |
| ที่มีภัยพึงหลีก | ปลีกตนไปโดยด่วน |
| ได้ส่วนอย่ามักมาก | อย่ามีปากกว่าคน |
| รักตนกว่ารักทรัพย์ | รักตนกว่ารักทรัพย์ |
| เห็นงามตาอย่าปอง | ของฝากท่านอย่ารับ |
| ที่ทับจงมีไฟ | ที่ไปจงมีเพื่อน |
| ทางแถวเถื่อนไคลคลา | ครูบาสอนอย่าโกรธ |
| โทษตนผิดพึงรู้ | สู้เสียสินอย่าเสียศักดิ์ |
| ภักดิ์อย่าด่วนเคียด | อย่าเบียดเสียดแก่มิตร |
| ที่ผิดช่วยเตือนตอบ | ที่ชอบช่วยยกยอ |
| อย่าขอของรักมิตร | ชอบชิดมักจางจาก |
| พบศัตรูปากปราศรัย | ความในอย่าไขเขา |
| อย่ามัวเมาเนื่องนิจ | คิดตรองตริกทุกเมื่อ |
| พึงผันเผื่อต่อญาติ | รู้ที่ขลาดที่หาญ |
| คนพาลอย่าพาลผิด | อย่าผูกมิตรไมตรี |
| เมื่อพาที่พึงตอบ | จงนบนอบผู้ใหญ่ |
| ช้างไล่แท่นเลียงหลบ | สุวานขบอย่าขบตอบ |
| อย่ากอบจิตริษยา | เจรจาตามคดี |
| อย่าปลุกผีกลางคลอง | อย่าปองเรียนอาถรรพ์ |
| พลันฉิบหายวายม้วย | อย่ายลเยียงถ้วยแตกมิติด |
| จงยลเยียงสัมฤทธิ์แตกมิเสีย | ลูกเมียอย่าวางใจ |
| ภายในอย่านำออก | ภายนอกอย่านำเข้า |
| อาสาเจ้าจนตนตาย | อาสานายจงพอแรง |
| ของแพงอย่ามักกิน | อย่ายินคำคนโลภ |
| โอบอ้อมเอาใจคน | อย่ายลเหตุแต่ใกล้ |
| ท่านไทอย่าหมายโทษ | คนโหดให้เอ็นดู |
| ยอครูยอต่อหน้า | ยอข้าเมื่อแล้วกิจ |
| ยอมิตรเมื่อลับหลัง | ลูกเมียอย่าสรรเสริญ |
| เยียวสะเทินจะอดสู | อย่าชังครูชังมิตร |
| ผิดอย่าเอาเอาแต่ชอบ | นอบตนต่อผู้เฒ่า |
| เข้าออกอย่าวางใจ | ระวังระไวหน้าหลัง |
| เยียวผู้ชังจะคอยโทษ | อย่ากริ้วโกรธเนื่องนิจ |
| ผิวผิดปลิดไปร้าง | ข้างตนไว้อาวุธ |
| เครื่องสรรพยุทธอย่าวางจิต | คิดทุกข์ในสงสาร |
| อย่าทำการที่ผิด | คิดขวนขวายที่ชอบ |
| โต้ตอบอย่าเสียคำ | คนขำอย่าร่วมรัก |
| พรรคพวกพึงทำนุก | ปลุกเอาแรงทั่วตน |
| ยลเยียงไก่นกกระทา | พาลูกหลานมากิน |
| ระบือระบิลอย่าฟังคำ | การจะทำอย่าด่วนได้ |
| อย่าใช้คนบังบด | ทดแทนคุณท่านเมื่อยาก |
| ฝากของรักจงพอใจ | เฝ้าท้าวไทอย่าทรนง |
| ภักดีจงอย่าเกียจ | เจ้าเคียดอย่าเคียดตอบ |
| นอบนบใจใสสุทธิ์ | อย่าขุดคนด้วยปาก |
| อย่าถากคนด้วยตา | อย่าพาผิดด้วยหู |
| อย่าเลียนครูเตียนด่า | อย่าริกล่าวคำคด |
| คนทรยศอย่าเชื่อ | อย่าแผ่เผื่อความผิด |
| อย่าผูกมิตรคนจร | ท่านสอนอย่าสอนตอบ |
| ความชอบจำใส่ใจ | ระวังระไวที่ไปมา |
| เมตตาตอบต่อมิตร | คิดแล้วจึงเจรจา |
| อย่านินทาผู้อื่น | อย่าตื่นยกยอตน |
| คนจนอย่าดูถูก | ปลูกไมตรีทั่วชน |
| ตระกูลตนจงคำนับ | อย่าจับลิ้นแก่คน |
| ท่านรักตนจงรักตอบ | ท่านนอบตนจงนอบแทน |
| ความแหนให้ประหยัด | เผ่ากษัตริย์เพลิงงู |
| อย่าดูถูกว่าน้อย | หิ่งห้อยอย่าแข่งไฟ |
| อย่าปองภัยต่อท้าว | อย่ามักห้าวพลันแตก |
| อย่าเข้าแบกงาช้าง | อย่าออกก้างขุนนาง |
| ปางมีชอบท่านช่วย | ปางป่วยท่านชิงชัง |
| ผิจะบังบังจนลับ | ผิจะจับจับจงมั่น |
| ผิจะคั้นคั้นจงตาย | ผิจะหมายหมายจงแท้ |
| ผิจะแก้แก้จนกระจ่าง | อย่ารักห่างกว่าชิด |
| คิดข้างหน้าอย่าเบา | อย่าถือเอาตื้นกว่าลึก |
| เมื่อเข้าศึกระวังตน | เป็นคนเรียนความรู้ |
| จงยิ่งผู้ผู้มีศักดิ์ | อย่ามักง่ายมิดี |
| อย่าตีงูให้แก่กา | อย่าตีปลาหน้าไซ |
| ใจอย่าเบาจงหนัก | อย่าตีสุนัขห้ามเห่า |
| ข้าเก่าร้ายอดเอา | อย่ารักเหากว่าผม |
| อย่ารักลมกว่าน้ำ | อย่ารักถ้ำกว่าเรือน |
| อย่ารักเดือนกว่าตะวัน | สบสิ่งสรรพโอวาท |
| ผู้เป็นปราชญ์พึงสดับ | ตรับตริตรองปฏิบัติ |
| โดยอรรถอันถ่องถ้วน | แถลงเลศเหตุเลือกล้วน |
| เลิศอ้างทางธรรม แลนา ฯ |
| |
| |
| บัณ เจิดจำแนกแจ้ง | พิสดาร ความเอย |
| ฑิต ยุบลบรรหาร | เหตุไว้ |
| พระ ปิ่นนัคราสถาน | อุดรสุข ไทยนา |
| ร่วง ราชนามนี้ได้ | กล่าวถ้อยคำสอนฯ |
|
|
|
|
|
|
|
|